Być może termin „PFAS” nic wam nie mówi, ale prawdopodobnie mieliście już z nimi do czynienia. PFAS, skrót od substancji per- i polifluoroalkilowych, to obszerna grupa związków chemicznych wykorzystywanych do wytwarzania produktów odpornych na wodę, olej i smar.
Cechy te sprawiają, że substancje te są szczególnie przydatne w opakowaniach do żywności, gdzie pomagają papierowi i kartonowi wytrzymać kontakt z tłustymi lub mokrymi produktami spożywczymi. Problem polega na tym, że wiele PFAS charakteryzuje się wyjątkową trwałością w środowisku, co przyniosło im przydomek „wiecznych chemikaliów”. Obecnie nowe ograniczenia zmieniają przyszłość PFAS w branży opakowaniowej, podczas gdy naukowcy i producenci poszukują bezpieczniejszych sposobów nadania papierowi tych samych użytecznych właściwości ochronnych.
Papier ma naturalną chłonność, co zazwyczaj stanowi jedną z jego zalet, ale w przypadku opakowań do żywności może stać się problemem. Papierowe pudełko na dania na wynos lub opakowanie na żywność musi utrzymywać zawartość, nie nasiąkając przy tym olejem, tłuszczem ani wilgocią. Substancje PFAS były od dawna stosowane w celu stworzenia bariery między żywnością a papierem, dzięki czemu opakowania celulozowe są odporne na substancje, które w przeciwnym razie wchłonęłyby się w papier. Ich skuteczność jest jednym z powodów, dla których substancje PFAS są stosowane w opakowaniach papierowych i tekturowych do żywności od dziesięcioleci.
Obawy budzi to, co dzieje się z PFAS po tym, jak spełnią swoją rolę. Wiele z nich charakteryzuje się wysoką trwałością, co oznacza, że nie ulegają one łatwo rozkładowi w środowisku. Niektóre PFAS mogą również pozostawać w organizmie człowieka po spożyciu, a niektóre substancje z tej grupy wiążą się z zagrożeniami dla zdrowia. PFAS to duża i zróżnicowana rodzina związków, więc nie wszystkie z nich zachowują się w ten sam sposób. Niemniej jednak ich trwałość i powszechne występowanie skłoniły organy regulacyjne do znacznie dokładniejszego przyjrzenia się temu, gdzie są stosowane i jak można ograniczyć narażenie na ich działanie.
Ta kontrola objęła obecnie również opakowania produktów spożywczych w Europie. 12th W sierpniu 2026 r. weszły w życie nowe wymogi wynikające z rozporządzenia Unii Europejskiej w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), co oznacza, że opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością wprowadzane do obrotu w UE muszą spełniać określone limity dotyczące PFAS. Przepisy te obejmują różne stężenia PFAS, w tym limity dla poszczególnych substancji oraz dla całkowitej zawartości PFAS. Opakowania, które zostały wprowadzone do obrotu przed 12th produkty wprowadzone do obrotu w sierpniu mogą pozostać w obrocie, ale nowe opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością, wprowadzone do obrotu w UE po tej dacie, muszą spełniać te wymagania.
Przepisy UE stanowią część znacznie szerszych działań mających na celu ograniczenie stosowania i uwalniania tych substancji chemicznych, a odrębny wniosek dotyczący PFAS w szerszym zakresie jest nadal rozpatrywany.
W lutym 2026 r. rząd Wielkiej Brytanii opublikował swój pierwszy plan dotyczący PFAS, w którym określił, w jaki sposób zamierza ustalić źródła pochodzenia PFAS, sposób ich przemieszczania się w środowisku oraz sposoby ograniczenia ciągłego narażenia na te substancje. Plan ten przewiduje w szczególności badanie opakowań żywności, takich jak torebki do popcornu do mikrofalówek i pudełka na pizzę, co ma pomóc w zidentyfikowaniu miejsc występowania PFAS i stanowić podstawę dla przyszłych działań.
W przypadku producentów opakowań wyzwanie to można dość prosto opisać: jeśli nie będzie już można stosować PFAS, co może je zastąpić?
Opakowania papierowe wolne od PFAS zyskują coraz większe znaczenie. Naukowcy prowadzą badania nad powłokami i metodami obróbki, które mogą zapewnić papierowi odporność na tłuszcz i wilgoć bez stosowania związków fluorowanych. Należą do nich materiały pochodzące ze skrobi, celulozy, białek, chitozanu i alginianów, a także inne powłoki pochodzenia biologicznego i technologie barierowe.
Zamiast zmieniać sam papier tak, by był odporny na olej i wodę, można na jego powierzchni nałożyć bardzo cienką warstwę ochronną. Wyzwaniem jest zapewnienie, by warstwa ta sprawdzała się wystarczająco dobrze w praktycznych zastosowaniach związanych z pakowaniem żywności, a jednocześnie aby materiał ten był praktyczny w produkcji i – w idealnym przypadku – nadawał się do recyklingu lub kompostowania.
Brak PFAS nie oznacza automatycznie, że produkt jest zrównoważony. Samo zastąpienie PFAS inną powłoką nie gwarantuje, że opakowanie będzie miało mniejszy wpływ na środowisko. Badania nad alternatywami dla PFAS wykraczają zatem znacznie poza kwestię, czy dany materiał jest odporny na tłuszcz. Uwzględniają one również bezpieczeństwo żywności, właściwości użytkowe, koszt oraz możliwość recyklingu.
Właśnie dlatego materiały pochodzenia biologicznego cieszą się tak dużym zainteresowaniem. W ostatnich badaniach analizowano polisacharydy, białka i woski pochodzenia roślinnego jako potencjalne składniki ekologicznych opakowań do żywności, obok materiałów na bazie celulozy i innych surowców odnawialnych. Takie podejście mogłoby pozwolić opakowaniom papierowym zachować ich użyteczną bazę włóknistą, a jednocześnie zapewnić właściwości barierowe niezbędne w nowoczesnych zastosowaniach spożywczych. Jednak naukowcy podkreślają również, że nadal istnieją wyzwania związane z wydajnością, kosztami oraz produkcją tych materiałów na dużą skalę.
Odejście od PFAS nie polega jedynie na znalezieniu chemicznego zamiennika. Zachęca ono przede wszystkim do ponownego przemyślenia sposobu projektowania opakowań papierowych do żywności. Zamiast polegać na substancjach o wysokiej trwałości, które zmieniają właściwości papieru, producenci i naukowcy badają, w jaki sposób włókna, powłoki i technologie barierowe mogą ze sobą współdziałać.
Nie ma też jednego rozwiązania, które sprawdziłoby się w przypadku każdego rodzaju opakowań do żywności. Papierowy kubek do kawy, pudełko na pizzę i opakowanie na wypieki muszą wytrzymać różne kombinacje ciepła, wilgoci i tłuszczu. Jednak szybki rozwój opakowań wolnych od PFAS wskazuje, że branża już zmierza w kierunku szerszej gamy alternatywnych rozwiązań.
Nowe przepisy UE stanowią ważny punkt zwrotny w tym procesie transformacji. Wraz z wejściem w życie ograniczeń dotyczących PFAS w opakowaniach mających kontakt z żywnością presja na opracowanie skutecznych alternatyw nie polega już wyłącznie na przygotowaniu się do przyszłych regulacji, lecz stanowi pilne wyzwanie w zakresie opakowań, którym należy się zająć.
Źródła
https://echa.europa.eu/hot-topics/perfluoroalkyl-chemicals-pfas
https://www.gov.uk/government/publications/pfas-plan
https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2025/40/oj
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0921344925003064
American Latina
Brazil
Czech
Finnish
France
Germany
Italy
Norway
North America
Polish
Portugal
South Africa
Swedish
Spanish
United Kingdom 






