W miesiącu, w którym obchodzimy Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji, przyglądamy się korzyściom płynącym z nauczania z wykorzystaniem materiałów drukowanych.
Wraz z powrotem uczniów i studentów w każdym wieku do sal lekcyjnych i wykładowych w całym kraju nasiliła się debata na temat tego, czy w edukacji lepsze są materiały drukowane, czy cyfrowe. W ciągu ostatniej dekady wiele szkół, uczelni i uniwersytetów zwiększyło ilość treści online udostępnianych swoim uczniom i studentom, a proces ten przyspieszyła pandemia. Jednak w miarę jak coraz więcej badań wskazuje, że materiały drukowane sprzyjają lepszemu zrozumieniu i zapamiętywaniu treści, wiele szkół, nauczycieli i uczniów wyraźnie preferuje długopis i papier.
Preferencję tę podkreśliła niedawno decyzja szwedzkiego ministra ds. szkolnictwa, aby zrezygnować z korzystania przez dzieci z tabletów i innych urządzeń w klasie na rzecz czytania książek drukowanych oraz pisania odręcznego przy użyciu długopisu i papieru. Rząd szwedzki planuje pójść o krok dalej i całkowicie zrezygnować z nauczania cyfrowego w przypadku dzieci poniżej szóstego roku życia.
W oświadczeniu dotyczącym wcześniejszej krajowej strategii cyfryzacji Instytut Karolinska w Szwecji stwierdził: „Istnieją jednoznaczne dowody naukowe wskazujące, że narzędzia cyfrowe raczej utrudniają, a nie ułatwiają proces uczenia się uczniów. Uważamy, że należy ponownie skupić się na zdobywaniu wiedzy za pomocą drukowanych podręczników i wiedzy nauczycieli, a nie czerpać ją głównie z ogólnodostępnych źródeł cyfrowych, których dokładność nie została zweryfikowana”.
Argumenty przemawiające za nauką na bazie papieru
Za tym sprzyjającym papierowi posunięciem rządu szwedzkiego stoi ogromna liczba badań naukowych. W 2018 roku naukowcy z Izraela i Hiszpanii przeanalizowali 54 badania obejmujące ponad 171 000 czytelników, w których porównano czytanie tekstów cyfrowych i drukowanych. Stwierdzili, że ogólnie rzecz biorąc, zrozumienie tekstu było lepsze w przypadku czytania tekstów drukowanych niż cyfrowych.1
Podobnie, badanie obejmujące miliony uczniów szkół średnich w 36 krajach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) wykazało, że uczniowie intensywnie korzystający z komputerów w szkole „osiągają znacznie gorsze wyniki w większości obszarów nauczania”. To samo badanie ujawniło również, że uczniowie czwartej klasy (w wieku 9–10 lat), „którzy korzystali z tabletów na wszystkich lub prawie wszystkich lekcjach, osiągali średnio o 14 punktów niższe wyniki w czytaniu niż ci, którzy nigdy z nich nie korzystali – różnica ta odpowiadała poziomowi całej klasy”.2
Udowodniono również, że pisanie na papierze, a nie na klawiaturze, przynosi lepsze wyniki. W badaniu z 2014 roku porównano wyniki studentów sporządzających notatki z wykładów odręcznie z wynikami tych, którzy robili notatki na laptopie. Podczas sprawdzania wiedzy studentów na temat przekazanych informacji pozwolono im przejrzeć swoje notatki przez 10 minut przed testem; „osoby, które sporządzały notatki odręcznie, osiągnęły lepsze wyniki zarówno w pytaniach dotyczących faktów, jak i pojęć”.3
Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji
Podczas gdy trwa debata na temat tego, czy lepsze są media drukowane, czy cyfrowe, miliony młodych ludzi po prostu nie mają wyboru, z jakich mediów korzystać w nauce, a co roku Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji podkreśla znaczenie umiejętności czytania i pisania oraz nauki. Obchodzony codziennie we wrześniu od momentu jego ustanowienia w 1967 r., tegoroczny Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji ma hasło przewodnie: „Promowanie alfabetyzacji w zmieniającym się świecie: budowanie fundamentów zrównoważonych i pokojowych społeczeństw”, które kładzie nacisk na osiągnięcie Cele Zrównoważonego Rozwoju nr 4 dotyczącego edukacji i uczenia się przez całe życie.
Na całym świecie analfabetyzm pozostaje aktualnym problemem. Ponad 244 miliony dzieci i młodzieży w wieku od 6 do 18 lat nie uczęszcza do szkoły⁴, a 763 miliony młodych ludzi i dorosłych w wieku powyżej 15 lat nie posiada podstawowych umiejętności czytania i pisania.5 Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji ma na celu poprawę tych statystyk, podkreślając znaczenie alfabetyzacji dla budowania bardziej integracyjnych, pokojowych i zrównoważonych społeczeństw poprzez konferencję w Paryżu, połączoną z ceremonią wręczenia nagrody literackiej oraz serią lokalnych wydarzeń na całym świecie.
„Jeśli umiejętność czytania i pisania jest zwycięstwem ludzkości, to jest to zwycięstwo kruche” – powiedziała Audrey Azoulay, dyrektor generalna UNESCO. „Zawsze istnieje ryzyko powrotu do stanu poprzedniego. Niech ten Międzynarodowy Dzień Umiejętności Czytania i Pisania będzie przypomnieniem tej kwestii oraz okazją do uhonorowania wszystkich tych, którzy z oddaniem działają na rzecz tego, by powszechna umiejętność czytania i pisania stała się rzeczywistością, a nie tylko celem”.
Więcej informacji na temat Międzynarodowego Dnia Alfabetyzacji można znaleźć na stronie www.unesco.org/en/articles/international-literacy-day-2023
Źródła:
- Nie wyrzucajcie swoich drukowanych książek: metaanaliza wpływu nośników czytania na rozumienie tekstu pisanego, Delgado, Vargas, Ackerman, Salmeron, 2018
- Uczniowie, komputery i nauka: jak je połączyć, OECD, 2015 r.
- „Pióro jest potężniejsze niż klawiatura: zalety sporządzania notatek odręcznych w porównaniu z notatkami na laptopie”, Mueller, Oppenheimer, 2014
- Zespół ds. Globalnego Raportu Monitorującego oraz Instytut Statystyki UNESCO (2022)
- UNESCO, Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji, 2023 r.
American Latina
Brazil
Czech
Finnish
France
Germany
Italy
Norway
North America
Polish
Portugal
South Africa
Swedish
Spanish
United Kingdom 






