Od lat często pomija się środowiskowe koszty cyfryzacji. Faktury elektroniczne, dokumenty cyfrowe, przechowywanie danych w chmurze i komunikacja online stały się synonimami ograniczania ilości odpadów i oszczędzania zasobów. Jednak w miarę jak nasze życie staje się coraz bardziej uzależnione od technologii cyfrowej, pojawia się nowa dyskusja. Za każdą wiadomością e-mail, filmem odtwarzanym w streamingu, kopią zapasową w chmurze i zapytaniem kierowanym do sztucznej inteligencji kryje się rozległa infrastruktura fizyczna, która zużywa znaczne ilości energii elektrycznej i wody.
W ciągu ostatniego roku coraz większą uwagę poświęca się wpływowi centrów danych i sztucznej inteligencji na środowisko – dochodzenia parlamentarne, badania naukowe i raporty branżowe podkreślają skalę zasobów niezbędnych do zasilania naszego świata online. Chociaż technologie cyfrowe niewątpliwie przynoszą ogromne korzyści, wiążą się one również z kosztami środowiskowymi. W miarę jak coraz większa część naszego życia przenosi się z papieru na ekrany, zrozumienie tych ukrytych skutków nigdy nie było ważniejsze.
Wiele aspektów internetu wydaje się niematerialnych. Pliki są przesyłane „do chmury”, e-maile błyskawicznie docierają do odbiorców na całym świecie, a narzędzia oparte na sztucznej inteligencji wydają się generować odpowiedzi bez żadnego wysiłku. W rzeczywistości jednak te cyfrowe narzędzia nie mają w sobie nic niematerialnego. Każde zdjęcie przechowywane w sieci, każdy program telewizyjny oglądany w streamingu i każde zapytanie wyszukiwarkowe jest przetwarzane i przechowywane w ogromnych centrach danych, w których znajdują się tysiące serwerów działających przez całą dobę.
Obiekty te stanowią podstawę gospodarki cyfrowej, zapewniając moc obliczeniową niezbędną do działania stron internetowych, pamięci w chmurze, systemów bankowych, platform streamingowych oraz – w coraz większym stopniu – sztucznej inteligencji. Utrzymanie ich działania wymaga nie tylko energii elektrycznej do zasilania serwerów, ale także systemów chłodzenia, które zapobiegają przegrzaniu sprzętu.
Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) centra danych odpowiadają obecnie za około 1,5% światowego zużycia energii elektrycznej, a wraz ze wzrostem wykorzystania sztucznej inteligencji przewiduje się znaczny wzrost zapotrzebowania na energię. Agencja szacuje, że do 2030 r. zapotrzebowanie na energię elektryczną ze strony centrów danych na całym świecie może wzrosnąć ponad dwukrotnie, głównie w wyniku coraz bardziej wymagających modeli sztucznej inteligencji oraz rozbudowy usług przetwarzania w chmurze.
Szczególnym przedmiotem tej dyskusji stała się sztuczna inteligencja. W przeciwieństwie do zwykłego wyszukiwania w Internecie systemy oparte na sztucznej inteligencji wymagają znacznej mocy obliczeniowej zarówno podczas uczenia się, jak i podczas odpowiadania na zapytania użytkowników. Duże modele językowe przetwarzają ogromne ilości danych przy użyciu wydajnych procesorów graficznych (GPU), zużywając znacznie więcej energii niż wiele tradycyjnych zadań cyfrowych. Energia to jednak tylko część problemu – ważnym czynnikiem środowiskowym stała się również woda.
Wiele nowoczesnych centrów danych wykorzystuje wodne systemy chłodzenia w celu utrzymania bezpiecznych temperatur roboczych. Badania opublikowane przez Uniwersytet Kalifornijski w Riverside wykazały, że systemy sztucznej inteligencji mogą pośrednio zużywać znaczne ilości świeżej wody w ramach tych procesów chłodzenia. Chociaż dokładne dane różnią się w zależności od lokalizacji, klimatu i konkretnej infrastruktury, badanie podkreśliło, jak szybko rosnące wykorzystanie sztucznej inteligencji może wywierać coraz większą presję na zasoby wodne, szczególnie w regionach, które już borykają się z niedoborem wody.
Wyniki te wywołały szeroką dyskusję wśród decydentów na temat tego, w jaki sposób należy w sposób zrównoważony rozwijać przyszłą infrastrukturę cyfrową. W Wielkiej Brytanii komisje parlamentarne rozpoczęły analizę szans i wyzwań związanych ze sztuczną inteligencją, w tym zapotrzebowania na energię wynikającego z rozbudowy infrastruktury obliczeniowej oraz potrzeby zapewnienia zrównoważonych i odpornych źródeł zasilania.
Nie oznacza to jednak, że technologia cyfrowa jest z natury niezgodna z zasadami zrównoważonego rozwoju. W wielu sytuacjach systemy cyfrowe mogą ograniczyć konieczność podróżowania, zwiększyć wydajność i zastąpić procesy wymagające dużego zużycia zasobów. Wideokonferencje mogą wyeliminować konieczność lotów, bankowość internetowa zmniejsza zapotrzebowanie na wydruki wyciągów, jeśli klienci tak zdecydują, a cyfrowa współpraca pozwala organizacjom pracować wydajniej na odległość.
Ważnym wnioskiem jest to, że usługi cyfrowe nie są bez wpływu na środowisko tylko dlatego, że są (dla większości) niewidoczne.
W przeciwieństwie do wydrukowanego dokumentu leżącego na biurku, informacje cyfrowe wymagają stałej infrastruktury. Każdy plik przechowywany w chmurze znajduje się na fizycznych serwerach, które przez całą dobę zużywają energię elektryczną. Każdy film odtwarzany w trybie strumieniowym opiera się na sieciach, serwerach i sprzęcie do transmisji danych, które nieprzerwanie działają w tle.
W miarę jak sztuczna inteligencja staje się coraz bardziej zintegrowana z codziennym życiem – od wyszukiwania informacji w Internecie po obsługę klienta i edukację – oczekuje się, że zapotrzebowanie na infrastrukturę będzie nadal rosło. Skłoniło to zarówno naukowców, jak i firmy technologiczne oraz rządy do poszukiwania bardziej energooszczędnych układów scalonych, ulepszonych technologii chłodzenia oraz szerszego wykorzystania energii odnawialnej do zasilania przyszłych centrów danych.
Ta dyskusja skłoniła do szerszego przemyślenia samej kwestii zrównoważonego rozwoju. Zamiast zakładać, że rozwiązania cyfrowe są zawsze bardziej ekologiczne niż ich fizyczne alternatywy, wielu ekspertów opowiada się obecnie za oceną pełnego cyklu życia produktów i usług. Wpływ na środowisko zależy od szerokiego zakresu czynników, w tym od sposobu wytwarzania energii elektrycznej, częstotliwości użytkowania, sposobu pozyskiwania materiałów oraz sposobu utylizacji lub recyklingu produktów.
Papier stanowi interesujący przykład tego bardziej zrównoważonego podejścia. Podobnie jak każdy produkt przemysłowy, papier ma swój ślad środowiskowy. Jest on jednak również jednym z najczęściej poddawanych recyklingowi materiałów w Wielkiej Brytanii, a systemy zbiórki i recyklingu są tam dobrze rozwinięte. Gdy pochodzi z lasów zarządzanych w sposób odpowiedzialny, papier jest wytwarzany z surowca odnawialnego, a same włókna mogą być poddawane recyklingowi wielokrotnie, zanim osiągną koniec swojego okresu użytkowania.
Nie chodzi tu o to, by jeden nośnik całkowicie zastąpił drugi, ale o to, że każdy wybór wiąże się z pewnymi konsekwencjami. Dokument cyfrowy pozwala uniknąć zużycia papieru, ale opiera się na infrastrukturze wymagającej dużego zużycia energii. Dokument drukowany wymaga zasobów fizycznych, ale często można go poddać recyklingowi, przechowywać bez zużycia energii elektrycznej i zachować przez lata bez ciągłego zużycia energii. Zrównoważony rozwój polega obecnie raczej na zrozumieniu tych kompromisów niż na opieraniu się na założeniach.
Dla osób prywatnych ta rozmowa stanowi przypomnienie, że nasze życie w sieci opiera się na infrastrukturze istniejącej w świecie rzeczywistym, nawet jeśli nie jest to oczywiste. Każdy e-mail, odtwarzana playlista, kopia zapasowa w chmurze i odpowiedź wygenerowana przez sztuczną inteligencję zależą od fizycznych budynków, sieci energetycznych, sieci wodociągowych oraz złożonych globalnych sieci, które nieustannie działają za kulisami.
Rewolucja cyfrowa zmieniła sposób, w jaki żyjemy i pracujemy, ale nie wyeliminowała kosztów środowiskowych związanych z komunikacją i informacją – po prostu zmieniła miejsce, w którym koszty te powstają. W miarę jak coraz bardziej korzystamy z nowych technologii, świadomość zasobów napędzających nasz cyfrowy świat pozwala nam podejmować bardziej przemyślane decyzje dotyczące zrównoważonego rozwoju.
Zarówno technologie papierowe, jak i cyfrowe mają do odegrania ważną rolę, a zrozumienie mocnych stron i skutków każdej z nich stanowi istotny element budowania bardziej zrównoważonej i przyjaznej dla środowiska przyszłości.
Źródła:
IEA, Energia i sztuczna inteligencja, 2025 r.
Aby dowiedzieć się więcej na temat wpływu komunikacji elektronicznej, kliknij tutaj.
American Latina
Brazil
Czech
Finnish
France
Germany
Italy
Norway
North America
Polish
Portugal
South Africa
Swedish
Spanish
United Kingdom 






