Czy tracimy umiejętność wnikliwego czytania?

Przesłane przez:

Według najnowszych badań odpowiedź brzmi: tak. Największe obawy związane z utratą tej kluczowej umiejętności dotyczą dzieci przechodzących z etapu „nauki czytania” do etapu „czytania w celu nauki”, co zazwyczaj ma miejsce w wieku około dziewięciu lub dziesięciu lat.[1]

W niedawnym artykule opublikowanym w gazecie „The Guardian”[2] amerykański dziennikarz John R. MacArthur powołuje się na najnowsze badanie przeprowadzone przez Departament Edukacji Stanów Zjednoczonych, z którego „wynika, że umiejętności rozumienia tekstu u 13-latków spadły średnio o cztery punkty od roku szkolnego 2019–2020, który był dotknięty pandemią COVID-19, a co bardziej niepokojące, średni spadek wyniósł siedem punktów w porównaniu z wynikiem z 2012 roku. Wyniki uczniów osiągających najsłabsze wyniki spadły poniżej poziomu umiejętności czytania odnotowanego w 1971 roku, kiedy to przeprowadzono pierwsze ogólnokrajowe badanie”.

Zauważa on, że za ten spadek w dużej mierze obwinia się Covid-19 i ograniczenia związane z pandemią, kiedy nauka musiała odbywać się online, ale „co ciekawe, niewiele mówi się” o „podświetlonym ekranie wyświetlającym pikselową czcionkę zamiast tekstu drukowanego lub kserowanego”, z którego większość dzieci korzystała do czytania na długo przed rokiem 2020.

Problem z czytaniem tekstu w formie cyfrowej

W porównaniu z czytaniem tekstu drukowanego, czytanie tekstu cyfrowego wiąże się z wieloma wyzwaniami, z których jednym z najważniejszych jest charakter używanych przez nas urządzeń cyfrowych oraz łatwy dostęp, jaki zapewniają one do licznych czynników rozpraszających uwagę. Ważny jest jednak również sposób, w jaki czytamy teksty cyfrowe – zazwyczaj polega on na przewijaniu i przeglądaniu, niezależnie od tego, czy jest to wiadomość tekstowa od znajomego, artykuł w Internecie, czy też ważny materiał dydaktyczny udostępniony przez nauczyciela.

Jak wspomnieliśmy w poprzednim artykule, pojawia się coraz więcej badań poświęconych porównaniu wpływu czytania tekstów w formie cyfrowej z tekstami drukowanymi, z których wynika, że papier i druk za każdym razem okazują się lepszym rozwiązaniem.

W swoim artykule MacArthur zwraca uwagę na najnowsze badania, które ujawniają negatywne skutki czytania tekstów w formie cyfrowej w porównaniu z tekstami drukowanymi.

W badaniu przeprowadzonym przez zespół neurobiologów pod kierownictwem dr Karen Froud z Teachers College przy Uniwersytecie Columbia w Stanach Zjednoczonych wzięło udział 59 dzieci w wieku od 10 do 12 lat, które poproszono o przeczytanie oryginalnych tekstów zarówno w wersji papierowej, jak i na ekranie. Okazało się, że uczestnicy analizowali tekst bardziej dogłębnie podczas czytania z papieru w porównaniu z czytaniem z ekranu, gdzie „zaobserwowano powierzchowne czytanie”.

Czym jest głębokie czytanie?

Przed pojawieniem się tekstów cyfrowych większość czytania stanowiło w mniejszym lub większym stopniu czytanie wgłębne.

Głębokie czytanie to nie tylko zapoznanie się z treścią tekstu, ale także zrozumienie jego znaczenia. Wymaga to skupienia, a więc braku czynników rozpraszających uwagę, co w naszym coraz bardziej cyfrowym świecie jest trudne do osiągnięcia.

W dzisiejszych czasach wnikliwe czytanie stanowi wyzwanie dla większości ludzi, nawet dla tych z nas, którzy dorastali przed pojawieniem się wszystkiego, co cyfrowe. Jednak dla dzieci uczących się w szkole, gdzie teksty cyfrowe stały się w ostatnich latach coraz bardziej powszechne, stanowi to poważny problem.

W swoim artykule z 2009 roku zatytułowanym „Znaczenie głębokiego czytania” Maryanne Wolf – badaczka, nauczycielka i orędowniczka praw dzieci oraz umiejętności czytania i pisania na całym świecie – oraz Mirit Barzillai, autorka książki „Nauka czytania w cyfrowym świecie”, zwróciły uwagę na wyzwania związane z głębokim czytaniem, przed którymi stają dzieci:

„Przez głębokie czytanie rozumiemy szereg złożonych procesów, które sprzyjają zrozumieniu tekstu i obejmują rozumowanie wnioskowe i dedukcyjne, umiejętności analogiczne, analizę krytyczną, refleksję oraz wnikliwość. Doświadczony czytelnik potrzebuje zaledwie milisekund, by przeprowadzić te procesy; młody umysł potrzebuje lat, by je rozwinąć. Oba te kluczowe wymiary czasu są potencjalnie zagrożone przez wszechobecny w kulturze cyfrowej nacisk na natychmiastowość, natłok informacji oraz uwarunkowany przez media sposób myślenia, który promuje szybkość i może zniechęcać do refleksji zarówno podczas czytania, jak i myślenia”[4]

Jeśli wierzyć wynikom badań umiejętności czytania wśród dzieci w Stanach Zjednoczonych i Szwecji, obawy Wolfa i Barzillai’ego stają się obecnie rzeczywistością. Istnieją jednak działania, które można podjąć – i które są już podejmowane – aby przeciwdziałać szkodliwemu wpływowi świata cyfrowego na czytanie.

Ponowne wprowadzenie podręczników na bazie papieru do szkół

W Szwecji, w ramach „hipercyfrowego podejścia do edukacji”, szkoły podejmują obecnie działania mające na celu ponowne położenie nacisku na książki drukowane, czas przeznaczony na ciche czytanie oraz ćwiczenia pisania ręcznego.

Krok ten wynika ze spadku poziomu rozumienia tekstu przez dzieci, podobnego do tego, jaki odnotowano w Stanach Zjednoczonych. Międzynarodowa ocena wykazała spadek poziomu umiejętności czytania wśród szwedzkich uczniów czwartej klasy (w wieku około dziewięciu lat) ze średniej 555 punktów w 2016 r. do 544 punktów w 2021 r.[5]

Znaczenie książek drukowanych w domu

Chociaż rodzice nie zawsze są w stanie kontrolować lub w sposób bezpośredni wpływać na to, czy szkoła korzysta z zasobów cyfrowych zamiast papierowych, mogą wywierać wpływ w domu. Wolf podkreśla znaczenie roli rodziców w zachęcaniu dzieci do czytania książek drukowanych w domu, tak aby stało się to tak samo naturalną częścią ich codziennego życia jak korzystanie z zasobów cyfrowych, co pomaga rozwijać to, co Wolf nazywa umiejętnościami „dwujęzycznymi”[6].

65% konsumentów woli materiały drukowane

Mając wybór, większość konsumentów woli czytać materiały drukowane. Badanie przeprowadzone w 2023 roku przez organizację Two Sides wykazało, że 65% europejskich konsumentów woli czytać książki drukowane, a 52% uważa, że dzieci uczą się więcej, czytając materiały drukowane niż cyfrowe (tylko 16% nie zgadza się z tym stwierdzeniem). Kolejne 45% respondentów zgodziło się, że lepiej rozumieją treść artykułu, czytając wiadomości w wersji drukowanej, a nie w Internecie.

Wniosek: Materiały drukowane są lepsze do nauki

Coraz większa liczba badań poświęconych różnicom między czytaniem tekstu drukowanego a cyfrowego pozwala uzyskać coraz wyraźniejszy obraz tego, że w kontekście nauki najlepszym rozwiązaniem jest tekst drukowany.

W swoim artykule opublikowanym w „The Guardian” MacArthur cytuje Froud i jej zespół, którzy – „choć niechętnie formułują konkretne zalecenia dotyczące zasad postępowania w klasie i programu nauczania – stwierdzają: „Uważamy, że wyniki tych badań uzasadniają, byśmy zabrali głos… sugerując, że nie powinniśmy jeszcze rezygnować z książek drukowanych, ponieważ w naszej próbie badanych zaobserwowaliśmy przewagę w zakresie głębi przetwarzania podczas czytania z wydrukowanych stron”.”

Bibliografia

[1] journal.imse.com, „Przejście od nauki czytania do czytania w celu uczenia się”, styczeń 2023 r.

[2] The Guardian, Przełomowe badanie pokazuje, że dzieci lepiej uczą się z papierowych materiałów, a nie z ekranów. Co teraz? Styczeń 2024 r.

[3] makingdigitalhistory.co.uk, Czytanie selektywne: jak czytać trudną książkę lub artykuł

[4] ascd.org, „Znaczenie głębokiego czytania”, marzec 2009 r.

[5] edexec.co.uk, Przejście Szwecji od ekranów do książek skłania brytyjskie szkoły do ponownego przemyślenia roli technologii w nauczaniu, wrzesień 2023 r.

[6] sciencefriday.com, „Jesteś tym, co czytasz”, listopad 2018 r.

Ładowanie...
This site is registered on wpml.org as a development site. Switch to a production site key to remove this banner.